Η αδύνατη επανάσταση

Ιστορία.

Ανάμεσα 1920 και 1930 παίχτηκε ένα μεγάλο παιχνίδι που νευραλγικό του σημείο ήταν η σύνδεση της ελληνικής εργατικής τάξης με τον μαρξισμό. Τα ντόπια λαϊκοσοσιαλιστικά στοιχεία, άνθρωποι και ιδέες, γονιμοποιημένα από το παγκόσμιο επαναστατικό κίνημα, μετουσιώνονταν σ’ ένα νέο πολιτικό ρεύμα με εντοπιότητα και λαϊκές ρίζες. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος ερχόταν στον κόσμο σαν κόμμα του λαού, το μόνο λαϊκό κόμμα που φτιάχτηκε ποτέ στην Ελλάδα. Ο Επίλογος:

Το ΚΚΕ μόνο προοπτικά και μεταφορικά ήταν το κόμμα της εργατικής τάξης και της προλεταριακής επανάστασης. Η ηγεσία του ΚΚΕ αναλώθηκε να κατηχήσει τον κόσμο του κόμματος με μια «προλεταριακή» ιδεολογία, κράμα εργατισμού και μεσσιανισμού, που δεν εναρμονιζόταν με την ιδεολογική και κοινωνική πραγματικότητα του κινήματος. Αν η ηγεσία είπε ότι ή εργατική τάξη ασπάστηκε την επαναστατική της επαγγελία δεν ήταν παρά σχήμα πρωθύστερο, εικασία.

Το ΚΚΕ είναι κόμμα λαϊκό, το μόνο αυθεντικό λαϊκό κόμμα που φτιάχτηκε στην Ελλάδα: ο όρος αντιστοιχεί απόλυτα στην κοινωνιολογική του πραγματικότητα.

Αλλά και για έναν άλλο λόγο, πιο σημαντικό.

Είναι καιρός να αναρωτηθούμε: σε τί συνίσταται, λοιπόν, το λαϊκό επαναστατικό φαινόμενο στην Ελλάδα του μεσοπολέμου, αφού η επανάσταση που επαγγελόταν η ηγεσία του ΚΚΕ ήταν αδύνατη πού βρίσκονταν οι επαναστάτες;

Τόνισα κατ’ επανάληψη ότι ο σοσιαλισμός στην Ελλάδα είναι λαογενές φαινόμενο. Κι ωστόσο ο σοσιαλισμός, ως ιδεολογική και επιστημονική παραγωγή, δεν προέρχεται ούτε από την εργατική μά ούτε και από κάποια άλλη λαϊκή τάξη. Ο σοσιαλισμός εισάγεται στον τόπο μας από φωτισμένους διανοούμενους που συνδέθηκαν με το λαϊκό κίνημα. Αλλά το σημαντικό δεν είναι ποιος πρώτος είχε την ιδέα, από ποιανού το κεφάλι πρωτοπέρασε ο κοινωνικός προβληματισμός και το επαναστατικό σχέδιο· σημασία έχει η αποδοχή της σοσιαλιστικής ιδέας και επιστήμης από ορισμένες κοινωνικές ομάδες.

Όλοι ξέρουμε πόσο διαδομένη είναι η άποψη ότι ο «κομμουνισμός δεν είναι ίδιον της ελληνικής φυλής». Σχόλια δεν χρειάζεται αυτή η αντιδραστική αερολογία. Υπάρχει και μια άλλη άποψη που γνωρίζει μεγάλη πέραση: «το μοντέλο του κομμουνισμού, ξενόφερτο όπως ήταν, δεν είχε σχέση με την ελληνική πραγματικότητα, το ΚΚΕ ήταν ξένο σώμα». Ας εξηγηθούμε:

Ο σοσιαλισμός, μ’ όλο που έχει την πηγή του στο ευρωπαϊκό εργατικό κίνημα και σε θεωρητικές επεξεργασίες ευρωπαίων σοσιαλιστών, εγκλιματίστηκε στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια σκληρών αγώνων που ξετυλίχτηκαν σε όλα τα επίπεδα. Πέρασε στο λαϊκό υποσυνείδητο, άπλωσε τις ρίζες του στη λαϊκή ψυχή. Ο εγκλιματισμός του σοσιαλισμού είναι η πράξη της γένεσης του, η γένεση μιας λαϊκής ιδεολογίας. Αλλά γένεση ιδεολογίας δεν σημαίνει, όπως στη ζωή των βιολογικών οργανισμών, φυσιολογική διαδοχή ηλικιακών σταδίων: παιδική ηλικία, εφηβεία, άνδρωση, γηρατειά και θάνατος. Στα κοινωνικοπολιτικά φαινόμενα τα πράγματα εξελίσσονται με ασυνέχειες: τομές, πισωγυρίσματα, ξαφνικές προαγωγές, διασπάσεις, ανάλογα με τα στριφογυρίσματα της κοινωνικής διαπάλης, ανάλογα με τις καμπές της ταξικής πάλης.

Μια τέτοια κρίσιμη καμπή υπήρξε για το ΚΚΕ το 1931. Έκτοτε το κόμμα αυτό θα ζήσει σ’ ένα είδος ιδεολογικού δυϊσμού. Η διάδοση των κομμουνιστικών Ιδεών στα λαϊκά στρώματα —πενιχρή όταν πάμε να την αποτιμήσουμε ποσοτικά, να την καταγράψουμε με νούμερα και στατιστικές— συνεχίζεται, και μάλιστα, στη γενικευμένη κρίση του ελληνικού αστισμού των ετών 1932-36, θα κάμει το πρώτο μεστό από νοήματα άλμα της. Οι λαϊκές δυνάμεις της σοσιαλιστικής προοπτικής αποτελούν πλέον μια πραγματικότητα. Είδαμε ότι η εργατική τάξη, κυριαρχημένη Ιδεολογικά από ρεφορμιστικές και πατερναλιστικές τάσεις, δεν κατέκτησε τη σοσιαλιστική αυτοσυνειδησία με την ίδρυση του ΣΕΚΕ, και το πολιτικοϊδεολογικό της καθεστώς δεν τροποποιήθηκε αισθητά με την μετονομασία του ΣΕΚΕ σε ΚΚΕ. ’Αλλά η προσχώρηση του λαϊκού κινήματος στον σοσιαλισμό ενυπήρχε στην ίδια την κίνηση του λαού. Κάποιος εσωτερικός δυναμισμός ωθούσε το κίνημα να βρει στο νέο κόμμα μια πολιτική εστία, μια πολιτική έκφραση και μια ιδεολογία. Έτσι συγκεντρώνονταν αδιάκοπα αντικαπιταλιστικές και αντιεξουσιαστικές δυνάμεις και ξεκαθάριζαν οι δροι για την μελλοντική ταξική αυτογνωσία. Τα πολιτικά στρατόπεδα (τα κόμματα) τόνισαν εναργέστερα το ταξικό τους περιεχόμενο. Έτσι ήρθε στον κόσμο μέσα από τη σύγκρουση, η πρώτη μεγάλη ιδεολογικοπολιτική προαγωγή. Τό ΚΚΕ, δίπλα στον βενιζελισμό και τον αντιβενιζελισμό, και κόντρα σ’ αυτούς, όρθωσε μιαν άλλη εκδοχή για τον ελληνισμό: τη λύση της Αριστεράς, τον σοσιαλισμό.

Η δυνάμει, και εν μέρει μόνο πραγματωμένη, προσχώρηση λαού στον σοσιαλισμό συνιστά το επαναστατικό φαινόμενο της Ελλάδας του μεσοπολέμου. Αποτέλεσε συνάμα ιδεολογική τομή και πολιτισμική προαγωγή στη νεοελληνική Ιστορία. Οι ιδέες των σοσιαλιστών ήταν μια νέα ενέργεια που εμπλούτιζε το λαϊκό κοσμοείδωλο και προσέφερε στην ιστορία έναν δυναμισμό που ξεπερνούσε το τέλμα στο όποιο η μικρασιατική καταστροφή, τα αδιάκοπα προνουντσιαμέντα και η δικτατορία βούλιαζαν την ελληνική κοινωνία. Ο σοσιαλισμός ήταν όντως μια ιδεολογία που καταργούσε τον φαύλο κύκλο και τα αδιέξοδα των αστικών ιδεολογημάτων. Ήταν ένας νέος πολιτισμός.

Αυτά από τη μια μεριά. Και από την άλλη: εκείνοι που οργάνωναν τη σοσιαλιστική επαγγελία αγνοούσαν τούς συνειρμούς που έφερνε. Ενώ το κόμμα αφύπνιζε τα λαϊκά ένστιχτα και τα έσπρωχνε προς την εκλογίκευσή τους, οι ηγέτες του ΚΚΕ δεν έδειχναν το δρόμο ή εμπόδιζαν το δρόμο της ολοκλήρωσης τους. Η ηγετική ομάδα όντως αντιγράφει ένα μοντέλο και περιφέρει ατόφια τα δοτά σ’ αυτήν χαρακτηριστικά του. Εδώ δεν θα διαπιστώσει κανείς παρά απομιμήσεις, αντιγραφές, βιασμούς και προς τις δυο κατευθύνσεις: και τού σοβιετικού κομμουνισμού που υπεραπλουστεύοντάς τον μάλλον τον εκχυδαΐζει, και του συγκινημένου από τη σοσιαλιστική προοπτική κόσμου που παραγνωρίζοντάς τον μάλλον τον αλλοτριώνει.

Νά η αντιφατικότητα του ΚΚΕ: ο ιδεολογικός δυϊσμός του. Το ηγετικό κόμμα και ο κόσμος του κόμματος, η μίμηση και ο εγκλιματισμός, το μοντέλο και η δημιουργία, το λαογενές και το ξενόφερτο. Παραταύτα, η διαχωριστική γραμμή δεν περνάει απόλυτα ανάμεσα στα ηγετικά όργανα (ή όσα θεωρούνται ηγετικά όργανα) και τη βάση, το επάνω και το κάτω. Αν τα χαρακτηριστικά μίμησης πληθαίνουν όσο ανεβαίνουμε στην πυραμίδα, δεν είναι και τόσο σπάνια στη βάση. Τα αντιθετικά στοιχεία για τα όποια γίνεται λόγος δεν υπάρχουν σαν καθαρό απόσταγμα τα μεν στην κορυφή τα δε στη βάση. Είναι δομικά στοιχεία του ελληνικού κομμουνιστικού φαινομένου διάχυτα σ’ όλο τον κομματικό κορμό.

Πάντως ο δεολογικός δυϊσμός εγκλιματισμένου και εμβόλιμου κομμουνισμού, θα προκαλέσει εντάσεις, φανερές η λανθάνουσες, συνειδητές ή ασυνείδητες, γενικευμένες ή μερικές. Το ΚΚΕ θα ζήσει συντροφιά με μια βαθύτατη οργανική κρίση, που άλλοτε την σκεπάζουν οι στρατολογικές επιτυχίες και άλλοτε, όπως στα 1939-41, θα εξαφανίσει σχεδόν το οργανωμένο κόμμα. Και στις δυο περιπτώσεις υπήρχαν οι κομμουνιστές. ’Ακόμη κι όταν το «μοντέλο», στα 1940, συρρικνώθηκε σ’ ένα τμήμα της ηγετικής ομάδας, δεν χάθηκαν όσοι, στους παλαιότερους αγώνες, είχαν μιλήσει κομμουνιστικά.

Η προβληματική λοιπόν που ταυτίζει το ΚΚΕ στο σύνολό του με τον σοβιετικό κομμουνισμό παραβλέπει τον αντιφατικό χαρακτήρα του ελληνικού κομμουνισμού. Όσοι συμμερίζονται αυτήν την προβληματική δογματίζουν ανάλογα με τις απριόρι αντιλήψεις τους απέναντι στον σοβιετικό κομμουνισμό. Δηλαδή: είτε εκστασιάζονται από το κάλλος του πρότυπου είτε αναθεματίζουν τις γραφειοκρατικές διαστρεβλώσεις του. Και στις δυο περιπτώσεις το αντικείμενο είναι ο σοβιετικός κομμουνισμός, αλλά λόγος δεν γίνεται για το ελληνικό κομμουνιστικό φαινόμενο πού, στην Ιστορική του διάσταση, μόνο επιφανειακά του μοιάζει. Oι δυο περιπτώσεις επειδή αποσιωπούν τα στοιχεία της λαϊκής ρίζας της κομμουνιστικής αριστεράς, επειδή ρητορεύοντας μυθοποιούν την ιστορική διαδικασία της λαϊκής αποδοχής του σοσιαλισμού, μ’ όλο που εμφανίζονται εκ διαμέτρου αντίθετες, κινούνται πάνω στον ίδιο άξονα, στις ράγες τού ίδιου τραίνου. Γι’ αυτό και η θέση τους δεν είναι παρά ένα διακηρυκτικό ύπέρ ή κατά: ο δογματισμός του κόσμου που ξεκόβει από την πραγματική ιστορία. θα τολμούσαμε να πούμε ότι η προβληματική αυτή, αφού περιφρονεί τα στοιχεία εγκλιματισμού και εντοπιότητας της ελληνικής κομμουνιστικής αριστεράς, συνεισφέρει τα μέγιστα στην καλλιέργεια τού αστικού μύθου του «ξενόδουλου» και «ξενοκίνητου» κομμουνισμού.

Το ΚΚΕ λοιπόν, στη λαϊκή του διάσταση και την ιστορική του προοπτική, αποτελεί το επαναστατικό φαινόμενο της Ελλάδας τού μεσοπολέμου. Oι ταξικές συγκρούσεις που διεξάγονται ασταμάτητα είναι κοινωνική κριτική, καταστροφή, και συνάμα δημιουργία. Προσβάλλουν το πολιτικό σύστημα, την πολιτική εκπροσώπηση, τη φιλελεύθερη Ιδεολογία του«κράτους νυκτοφύλακα» που κατέληξε δικτάτορας, τις παραδοσιακές αξίες του εθνικισμού και τού νεοελληνικού «ανθρωπισμού». Από τις νέες κοινωνικές δυνάμεις που δημιουργούσε η προσφυγιά, η ανάπτυξη της βιομηχανίας και η διανομή της γης, ξεπετιούνται μαζικές ροπές που θα οδηγούσαν μέσα από απλουστευμένες πολιτικές χειρονομίες σε μια γενική αναστάτωση του κοινωνικού χώρου. Από παντού ξεπετιέται μια θέληση για αλλαγή. Πηγή αυτής της θέλησης ήταν αυτό που ονομάζεται λαϊκές δυνάμεις, εργατικές, μικροαστικές, χωριάτικες, ντόπιες ή προσφυγικές, μορφωμένες ή αμόρφωτες. Ήταν άνθρωποι εξεγερμένοι και ταλαιπωρημένοι που σχέδιαζαν με βίαιες χειρονομίες την απέχθεια στον πλούσιο, τον τσιφλικά, τον τραπεζίτη, και τιθάσευαν τον φόβο του χαρτογιακά και του χωροφύλακα. Καμιά φορά η συνειδητοποίηση του λαϊκού ανθρώπου έφτανε ώς το ν’ αρνιέται τη δημοκοπία του λαοσωτήρα και πατριδοκάπηλου πολιτευτή.

Ο λαϊκός άνθρωπος συσσώρευε στα χρόνια του μεσοπολέμου τις αντινομίες του χώρου του και τις ταξιθετούσε πιο ρεαλιστικά σε σχέση με το λαϊκό άνθρωπο των αρχών του αιώνα που τα εθνικιστικά δράματα εμπόδιζαν την δράση του. Τα συστήματα που αρνείται, τα συνθήματα που αρθρώνει, η πρακτική που ακολουθεί, κυοφορούν τη γένεση μιας νέας λαϊκότητας. Είναι αλήθεια ότι δεν έχει ξεφορτωθεί τον λαϊκισμό, τον μελοδραματισμό και τα πολιτικά πάθη με τα όποια η αστική τάξη είχε φορτώσει αποπνικτικά το «λαό» της. Δεν είχαν καν κατασιγάσει οι αναβρασμοί του Διχασμού και η πίκρα για το χαμό της μεγάλης Ελλάδας. Το δημοκρατικό ωστόσο πολίτευμα αφύπνισε πολύ έντονα στη συνείδηση του λαού το νόημα της Δημοκρατίας, τόσο πολύ που δύσκολα μπορούσε να παραδεχτεί δίκιά του τη σπαρασσόμενη από πραξικοπήματα Αβασίλευτο του Ζαΐμη. Εξάλλου τα ίδια τα πράγματα αποκαλύπτουν την αρπακτικότητα ντόπιων και ξένων. ΟΙ μεγάλες Δυνάμεις τώρα φάνταζαν όχι προστάτριες αλλά απομυζήτριες του λαϊκού μόχθου. Αυτοπροσώπως η Ούλεν, η Πάουερ, το Προσφυγικό Δάνειο, η Εθνική, ο Μποδοσάκης.

Σύμφυτοι με την ελληνική κοινωνία παράγοντες, οι δομικές ανεπάρκειες και αντιφάσεις του ΚΚΕ δεν αφήνουν να μεταρσιωθεί η θέληση για αλλαγή σε σοσιαλιστική συνείδηση. Δηλαδή δεν άφησαν στο βαθμό που υπήρξε λαϊκή διαθεσιμότητα και ιδεολογική ρευστότητα. Η επαγγελία της επανάστασης δεν είδε τα συγκεκριμένα σημάδια της λαϊκής κινητικότητας. Γιατί τα σημάδια της αλλαγής δεν φάνηκαν ούτε στην ηγετική ομάδα του ΚΚΕ, που δεν συνέθετε οργανικά τον εν κινήσει λαό, ούτε στην ερήμην των προλετάριων προλεταριακή ιδεολογία, ούτε στην πολιτική γραμμή που σε καμιά περίπτωση δεν παρακολούθησε τα κρίσιμα ζητήματα της πολιτικής διαπάλης.

Όμως σημάδια της δυνάμει αλλαγής υπήρξαν πολλά: στις κομματικές οργανώσεις, στα συνδικάτα, στην αντιφασιστική κινητοποίηση, στις μαζικές οργανώσεις γεννιόταν ένας νέος τύπος πολιτικού ανθρώπου, άγνωστος στις ώς τότε παραγωγές του πολιτικού αστικού κόσμου. Ο νέος πολιτικός, μέλος-στέλεχος του ΚΚΕ, συνδικαλιστής, διανοούμενος, διαδηλωτής, εξόριστος, υπόδικος, φυλακισμένος, απεργός, συνεταιριστής, κοινοτάρχης, ήταν το οργανωτικό ένζυμο του κοινωνικού του χώρου, γέννημά του και φυσικός του ηγέτης. Νέος οργανωτής του λαϊκού αγώνα εξάλειφε από τις λαϊκές παραστάσεις την εικόνα του γραβατοφορεμένου πολιτευτή, του άγλωσσου ακαδημαϊκού, του ξενόγλωσσου υπουργού, του βλοσυροί χωροφύλακα και του αγέρωχου αξιωματούχου. Ο κομμουνιστής-αγωνιστής έδιωχνε από το λαϊκό υποσυνείδητο τη θρησκομανία του μικροαστού και τη θρησκοληψία του χωριάτη. Η ηθική του νέου πολιτικού προκαλούσε την εξουσία του πατερφαμίλια που ζηλότυπα υπεράσπιζε το τυπικό και την τάξη του αρχέγονου κόσμου. Το νόημα της σοσιαλιστικής λαϊκότητας ήταν διπλό: ανατάραζε την ακινησία της παράδοσης και δεν ήθελε τη νέα τάξη του τραπεζίτη και του μοντέρνου αστού. Ο νέος οργανωτής εγκατέλειπε την διελκυστίνδα παραδοσιακό μοντέρνο, φεουδαρχικό-αστικό. Η νέα λαϊκότητα που ανάβλυζε από τη σύγκρουση δεν έστεργε στο παραδοσιακό αλλά και δεν έλκονταν από τον κόσμο της Τράπεζας.

Έτσι άνοιγαν οι φλέβες για να χυθεί το μολυσμένο αίμα. Ο νέος οργανωτής κατασκεύαζε το δικό του μύθο που δεν ήταν άλλο από γέννημα του ταξικού αγώνα και πρώτο του ιδεολογικό συμπύκνωμα. Είναι αλήθεια ότι η δράση του νέου πολιτικού αυτή την εποχή έδειξε μόνο το άσπρο-μαύρο, τον πλούσιο-φτωχό χωρίς αποχρώσεις, το γεμάτο-άδειο στομάχι, και δεν είδε με ενάργεια τις γενικότερες περιπλοκές του ταξικού αγώνα. Αλλά δεν ήταν αυτό το πιο σημαντικό. Περισσότερο μέτρησε το ότι η λαϊκή διαίσθηση είδε στον νέο πολιτικό τον φίλο και οι αστοί διαισθάνθηκαν τον πραγματικό τους αντίπαλο. Τα πράγματα πήραν τότε τα’ όνομά τους. Από την πατροπαράδοτη αντιδικία βενιζελικών-αντιβενιζελικών ξεπήδησε μια τρίτη διάσταση: η αριστερά-οι αριστεροί. Η αστική τάξη βάφτισε τον νέο αντίπαλο κομμουνιστή —κουκουέ· κι ύστερα ήρθαν σωρό τα κακόηχα παρατσούκλια: φραμασόνος, αναρχικός, μπολσεβίκος, ξενόδουλος, βούλγαρος, εβραίος, άνθρωπος χωρίς πατρίδα, χωρίς θρησκεία, χωρίς οικογένεια, γιατί ήταν ο απρόσκλητος μουσαφίρης που χαλούσε τη φιέστα της Μεγάλης Πατρίδας, της Θείας Θρησκείας, της Άγιας Οικογένειας.

Προάγγελος της επανάστασης και φωτεινό σημάδι της ήταν η δράση του λαού του κόμματος, η δράση των κομμουνιστών. ’Ανάμεσα στους κομμουνιστές και το «κόμμα» της ηγεσίας χαράχτηκε τότε ένα είδος διαχωριστικής γραμμής και κάποια τείχη χτίστηκαν ανεπαισθήτως. Οι κομμουνιστές δεν πρόσεξαν τα τείχη κι ας έσπαζαν τα μούτρα τους καθημερινά πάνω τους. Έβλεπαν ακόμη μέσα από τη φαντασμαγορία που καταύγαζε η πυρκαγιά του Οχτώβρη. Το ένα κόμμα υπήρχε μέσα στο άλλο. Οι περιστάσεις ήταν τέτοιες που ακόμη και οι πιο οξυδερκείς θαμπώθηκαν. Ο λαός του κόμματος, οι κομμουνιστές, δεν είχαν ακόμη τα βιώματα για να ελέγξουν την αξία των όσων τους είπαν ότι πρέπει να πιστεύουν.

Ο νέος πολιτικός έμενε μετέωρος ανάμεσα στην οργανική του σχέση με την κοινότητα των ανθρώπων από την οποία προερχόταν και την οργανωτική επιβολή του κομματικού λόγου. Υπήρξαν οι ουρανοκατέβατοι που έμειναν ξένοι ώς το τέλος. Υπήρξαν και οι φυσικοί ηγέτες της λαϊκής κοινότητος (χωριό, συνδικάτο, σύλλογος, διαδήλωση, απεργία) και έμειναν φυσικοί ηγέτες ώς το τέλος. Υπήρξαν εκείνοι που αντλούσαν από την κίνηση του κόσμου τη δικαίωσή τους και μετέπλαθαν την κίνηση αυτή σε πρωτόλεια, λεστω, σοσιαλιστική ιδεολογία. Και εκείνοι που, με τη δοτή εξουσία και το εγκεφαλικά υιοθετημένο πρότυπο δικαίωναν τον αγέρωχο επαναστατισμό τους. Oι πρώτοι ήταν το καταξιωμένο στη λαϊκή συνείδηση Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, ο λαός του κόμματος. Οι δεύτεροι, η κομμουνιστική εξουσία, που έδρασε σαν αποδιοργανωτής του κόσμου.

Υπήρξαν και oι ενδιάμεσοι, οι αντιφατικοί. Ήταν φυσικό να είναι oι πολλοί.

Το ΚΚΕ μέσα σ’ αυτή τη δίνη των αντιφατικών στοιχείων έδωσε κατά το μεσοπόλεμο υπόσταση στο ελληνικό επαναστατικό φαινόμενο έτσι όπως το έφερναν στον κόσμο οι ωδίνες της ταξικής πάλης. Oι επαναστάτες βρέθηκαν στις γραμμές του. Η λαϊκότητα του φαινομένου προεικόνιζε μια γενικότερη αποδοχή της σοσιαλιστικής ιδεολογίας. Αφού το αστικό κράτος κατέρρεε στη λαϊκή συνείδηση, oι μάζες δεν θ’ αργούσαν να μπουν στην αυλακιά που χάραζαν oι κομμουνιστές.

Στα χρόνια της αντιφασιστικής Αντίστασης το ηγετικό κόμμα σαν θεωρία, τρόπος οργάνωσης, πολιτική πρόβλεψη και γραμμή, δεν επηρεάστηκε από την τεράστια λαϊκή συνέργεια. Αντίθετα θεώρησε την εαμική αφύπνιση δικαίωση της γραμμής και της ηγετικής ομάδας. Το κέλυφος σκλήρυνε περισσότερο αλλά oι αντιφάσεις μεγάλωναν και λειτούργησαν σε παλλαϊκή κλίμακα. Το ξέσπασμα των αντιφάσεων της διπλής στρατηγικής, η υποτίμηση του λαϊκού κινήματος, η περιφρόνηση προς τους κομμουνιστές έφεραν στο τέλος του πολέμου τη λαϊκή τραγωδία, ύστερα τον εμφύλιο. Εκείνοι δεν είχαν τι άλλο να πουν παρά την απαγγελία της αδύνατης επανάστασης.

Στη δικτατορία ο νέος οργανωτής, ο φυσικός ηγέτης, το ΚΟΜΜΑ, δεν χάθηκε. Oι κομμουνιστές συνέχισαν στην αφάνειά τους να υπενθυμίζουν την επαναστατική εκδοχή, να δακτυλοδεικτούν, ακόμη και με την προσωπική τους ταπείνωση, την άλλη λύση μέσα στην μεταξική και την πολεμική βαρβαρότητα. Την ώρα της γενικής κατάρρευσης κράτους και πολιτικών δυνάμεων, όταν στη συγκυρία του πολέμου οι μάζες άρχισαν να αφυπνίζονται, ο νέος οργανωτής σήκωσε το βάρος του Αγώνα, πολέμησε στην πρώτη γραμμή του Αντάρτικου και γαλβάνισε το λαϊκό κίνημα με τις ιδέες του δρώντας με πρωτοφανή πρωτοβουλία και έμπνευση μαζί.

Γι’ αυτό άλλωστε ετελεύτησε εν στόματι μαχαίρας.

Άγγελου Ελεφάντη, «Η επαγγελία της αδύνατης επανάστασης», «Η Εφημερίδα των Συντακτών», 4-5.11.2017

Το σχόλιό σας...

Πρόσφατα σχόλια

ωΡΑ

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ

Ουάσιγκτον 21,Τρίπολη

Τηλ. 2710238928