Το χαμόγελο της θλίψης

Το χαμόγελο της θλίψης.

Δανείζομαι τον τίτλο από τον σπουδαίο φιλόσοφο, τον Σοπενχάουερ. Πολλοί τον έχουν χαρακτηρίσει ως κατ’ εξοχήν εκφραστή της απαισιοδοξίας ως συστατικού της κοινωνικής λειτουργίας.

Γνωστός ψυχίατρος (Σ.Σ. Ματθαίος Γιωσαφάτ, στην εφημερίδα «Φιλελεύθερος», 23.11.2017) επιχείρησε να κάνει δημόσια κλινική ψυχιατρική αναλύοντας τον πρωθυπουργό ως πρόσωπο που γελάει και στα ευχάριστα και στα δυσάρεστα. Δεν είναι στις προθέσεις μου να υπερασπιστώ τον πρωθυπουργό. Ούτε έχει ανάγκη από τη δική μου συνηγορία. Ακόμη, δεν είναι στις προθέσεις μου να αξιολογήσω την άποψη του γνωστού και πετυχημένου ψυχιάτρου.

Ωστόσο, το θέμα αυτό επαναφέρει στην επιφάνεια τη σχέση ανάμεσα στη μορφή και το περιεχόμενο. Ανάμεσα στην ψυχή και το πρόσωπο. Προφανώς, η προαναφερθείσα άποψη του ψυχιάτρου έχει ως αφετηρία το πολυπληθές σώμα των αποφθεγμάτων που αναφέρονται στο συγκεκριμένα θέμα. Γελά ο τρελός στ’ αγέλαστα.

Θα μπορούσε, υπό κάποιες προϋποθέσεις, αυτή η άποψη να συμπυκνώνει τη δυσαρμονία ανάμεσα στη μορφή και το περιεχόμενο, γεγονός που υπαινίσσεται μια γενικότερη διαταραχή της ισορροπίας στην προσωπικότητα. Ομως, αν επεκτείνουμε τη συζήτηση προς αυτή την κατεύθυνση φοβάμαι πως μας εισάγει σε άλλα επιστημονικά πεδία.

Στον λαϊκό πολιτισμό αυτό δεν συνιστά αντίφαση. Η χαρμολύπη ως λέξη αποτυπώνει σπερματικά την αντίφαση, κυρίως την εναλλαγή των συναισθημάτων που μπορεί να χαρακτηρίζονται από μεταπτώσεις. Πιο κοντά στην πολιτισμική αντίληψη του πολιτισμού αυτού είναι ο τρόπος που αντιμετωπίζει τον θάνατο και τον νεκρό.

Στο ξενύχτι του νεκρού εκδηλώνεται με ένταση αυτή η σχέση. Δίπλα από το δωμάτιο που είναι τοποθετημένος ο νεκρός, την ώρα που κορυφώνεται το μοιρολόι, ομάδα συγγενών και φίλων συμμετέχει στην τελετουργία με την αφήγηση ακόμη και ανεκδότων. Επικρατεί σχεδόν μια χαρίεσσα ατμόσφαιρα.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ανισορροπία στη συγκρότηση της ατομικής και κοινωνικής ψυχολογίας των συμμετεχόντων στο ξεπροβόδισμα του νεκρού; Αναμφίβολα μια τέτοια οπτική θα αγνοούσε ή θα παρέβλεπε την αντιφατικότητα του πολιτισμού που δεν αναπτύσσεται ευθύγραμμα.

Οταν γελάει το πρόσωπο, δεν γελάει πάντα κι η καρδιά, σχολιάζει ένα άλλο λαϊκό απόφθεγμα. Αυτή η φράση αναδεικνύει την αντιφατικότητα αλλά και την αντίληψη των ανθρώπων για τη σχέση προσώπου και ψυχής. Συχνά, το χαμόγελο -και το γέλιο- είναι ένας τρόπος παραπλάνησης του θανάτου. Να μην πάρει κι άλλους. Η ευθύγραμμη αντιστοιχία είναι θεωρητική κατασκευή και δεν ανταποκρίνεται σ’ αυτό που συμβαίνει.

Στην εποχή της νεωτερικότητας το χαμόγελο, ιδίως στις δημόσιες εμφανίσεις, ταυτίζεται με την απουσία σοβαρότητας. Υπάρχει στην έκφραση του ανθρώπου μια επίπλαστη σοβαροφάνεια που επικυρώνεται με τα σκυθρωπά πρόσωπα. Τα αγέλαστα πρόσωπα. Είναι η μορφή του σύγχρονου πολιτισμού που κρύβει τον κυνισμό του. Ωστόσο, άνθρωπος που δεν μπορεί να χαμογελάσει δεν είναι σοβαρός.

Πηγή: Ευάγγελος Αυδίκος, καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Efsyn.gr, 5.12.2017

Εσωτερικώς γελώ και αστειεύομαι πολύ…

Το ξέρω που για να επιτύχει κανείς στην ζωή, και για να εμπνέει σεβασμό χρειάζεται σοβαρότης. Και όμως με είναι δύσκολο να είμαι σοβαρός, και δεν εκτιμώ την σοβαρότητα.

Ας εξηγηθώ καλλίτερα.

Με αρέσει στα σοβαρά μόνον η σοβαρότης, δηλ. μιάμιση ώρα, ή μια ώρα, ή δυο ή τρεις ώρες σοβαρότητα την ημέρα. Συχνά βέβαια και σχεδόν ολόκληρη μέρα  σοβαρότητα.

 Άλλως με αρέσουν τα χωρατά, η αστειότης, η ειρωνεία η με ευφυή λόγια, το χαμπαγκάρισμα.  Αλλά δεν κάνει.  Δυσκολεύει τες δουλειές.

Διότι ως επί το πλείστον έχεις να κάμνεις με ζευζέκηδες και αμαθείς. Αυτοί είναι πάντοτε σοβαροί. Μούτρα , σέρια ζωωδώς, πού να αστειευθούν, αφού δεν καταλαμβάνουν. Τα σέρια τους μούτρα είναι αντικατοπτρισμός . Όλα τα πράγματα είναι προβλήματα και δυσκολίες για την αγραμματοσύνη τους και για την κουταμάρα τους , γι’ αυτό σαν βόδια και σαν πρόβατα (τα ζώα έχουν σοβαρότατες φυσιογνωμίες) είναι περιχεμένη επάνω στα χαρακτηριστικά τους η σοβαρότης.

Ο αστείος άνθρωπος γενικώς περιφρονείται , τουλάχιστον δεν λαμβάνεται υπόψην σημαντικά, δεν εμπνέει πολλήν πεποίθησιν.

Γι’ αυτό κι εγώ καταγίνομαι στους πολλούς να παρουσιάζω σοβαρήν όψι. Ηύρα πως μεγάλως με διευκολύνει τες υποθέσεις μου. Εσωτερικώς γελώ και αστειεύομαι πολύ.

Κ.Π. Καβάφης, Αρχείο, 6.10.1908

ΣΧΟΛΙΑ 4

  1. Ανώνυμος, 6 Δεκεμβρίου 2017, 15.04΄

    Το σχετικό απόσπασμα από τη συνέντευξη του κ. Γιωσαφάτ. Εκεί που το …τερματίζει είναι στο τέλος, όταν τον ρωτάει ο «φιλελεύθερος» δημοσιογράφος, γιατί στην Ελλάδα ακόμα επιμένουμε σε παρωχημένες σοσιαλιστικές ιδέες:
    – Σας έχει απασχολήσει το φαινόμενο Τσίπρα; Ο τρόπος με τον οποίο διεκδίκησε και τελικά κέρδισε την εξουσία; Κι ακόμα περισσότερο, η ευκολία με την οποία μπορεί να διαχειρίζεται την ασυνέπεια των εξαγγελιών του;
    – … Οταν γνωρίζεις έναν άνθρωπο από κοντά μαθαίνεις και την ασυνείδητη ζωή του. Δεν υπήρξε ασθενής μου -τουλάχιστον όχι ακόμα- και δεν ξέρω να σας πω για την ψυχοσύνθεσή του. Σίγουρα τα παιδικά του χρόνια θα έχουν επηρεάσει τον χαρακτήρα του. Είμαστε ένας λαός που δεν έχει αγαπηθεί αρκετά. Και γι’ αυτό σπεύδουμε να πιστέψουμε όποιον μας υπόσχεται λίγη «αγάπη»… Γι’ αυτό αγαπήσαμε και όλες τις δικτατορίες που μας προέκυψαν και τις επικαλούμαστε ακόμα. Αλλοτε θέλουμε έναν αυστηρό μπαμπά και άλλοτε μια τρυφερή μαμά. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν η «μαμά». Ο Τσίπρας, τώρα, δεν ξέρω τι ακριβώς είναι. Το πιθανότερο ένας λαϊκιστής που ασκεί γοητεία με το χαμόγελό του. Γελάει συνέχεια, μονίμως, είτε είναι κηδεία είτε γάμος…
    – Εχει μέλλον η πολιτική του; Υπάρχει τρόπος να ανακάμψει;
    – Ήδη άρχισε να παίρνει τα μέτρα του… Πριν από τις εκλογές μπορεί πάλι να αρχίσει τις υποσχέσεις. Να λέει στον κόσμο «θα πάρετε τόσα». Μπορεί να πει ότι από του χρόνου -μετά τις εκλογές- θα διπλασιάσει τους μισθούς. Να «δεσμευτεί» δήθεν για πράγματα που θα τα ζητάει μετά ο κόσμος από τον Μητσοτάκη. Και τώρα έχει υπογράψει διάφορα που αφορούν τις επόμενες κυβερνήσεις.
    – Γιατί στην Ελλάδα ακόμα επιμένουμε σε παρωχημένες σοσιαλιστικές ιδέες;
    – Eίναι ένας συνδυασμός σεξουαλικότητας και ένα μεγάλο έλλειμμα αυτοπραγμάτωσης.
    – Τι εννοείτε;
    – Eννοώ ότι αυτή η γοητεία, την οποία εμπνέουν ακόμα αυτά τα αυταρχικά καθεστώτα είναι δικαιολογημένη, επειδή οι νέοι θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο. Με οποιονδήποτε τρόπο. Αν είσαι νέος και δεν έχεις κοπέλα και ταυτόχρονα δεν έχεις και εργασία για να αυτοπραγματωθείς, ψάχνεις διέξοδο στην ιδεολογία…

    • Α.Α., 6 Δεκεμβρίου 2017, 15.20΄

      «Δεν υπήρξε ασθενής μου -τουλάχιστον όχι ακόμα- και δεν ξέρω να σας πω για την ψυχοσύνθεσή του», αλλά «Γελάει συνέχεια, μονίμως, είτε είναι κηδεία είτε γάμος…»! Φοβερός ψυχίατρος, πράγματι.

      • Ανώνυμος αριστερός, 6 Δεκεμβρίου 2017, 15.24΄

        Ο Μαραντζίδης της Ψυχιατρικής!

    • Φ.Μ., 6 Δεκεμβρίου 2017, 15.28΄

      Λίγη αγάπη σου ζητώ, ρε μάνα, να κάνω την Ελλάδα καλύτερη…

Το σχόλιό σας...

Πρόσφατα σχόλια

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ

Ουάσιγκτον 21, Τρίπολη, Τηλ. 2710238928

Email: dkomninou@ath.forthnet.gr