Δαρβίνος και Μάρξ

Δαρβίνος και Μαρξ.

Η σχέση του δαρβινισμού με τον μαρξισμό αποτελεί αντικείμενο φιλοσοφικών και επιστημονικών διενέξεων εδώ και σχεδόν ενάμιση αιώνα. Την τελευταία δεκαετία, μάλιστα, χάρη στις κατακτήσεις των επιστημών του ανθρώπινου εγκεφάλου και του νου, έχουν ανανεωθεί οι συζητήσεις σχετικά με την πρωτοκαθεδρία της φύσης-βιολογίας ή, εναλλακτικά, του πολιτισμού-κοινωνίας στη διαμόρφωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Πώς αντιμετωπίζουν οι σημερινοί μαρξιστές αυτές τις επιστημονικές εξελίξεις; Προσπαθούν να τις αφομοιώσουν κριτικά ή τις απορρίπτουν με περισσή ευκολία ως προϊόντα της «αστικής ψευδοεπιστήμης»; Και όταν συμβαίνει το δεύτερο, πόσο ευθύνεται ο Μαρξ για την εξόφθαλμα αντιεπιστημονική συμπεριφορά των απογόνων του; Τόσο ο Μαρξ αλλά περισσότερο ο Eνγκελς αναγνώρισαν από την πρώτη στιγμή την αποφασιστική σημασία του δαρβινικού έργου και προσπάθησαν να το εντάξουν στη διαλεκτική-υλιστική κοσμοθεώρησή τους.

Αν πολύ συχνά οι μαρξιστικές ιδέες μετατράπηκαν σε αντιεπιστημονική ιδεολογία, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι πολλοί «μαρξιστές» τείνουν να υποτιμούν τη σημασία του δαρβινισμού και ευρύτερα της επιστήμης. Υπάρχουν κάποιες εντυπωσιακές ομοιότητες ανάμεσα στη ζωή του Δαρβίνου (1809-1882), πατέρα της σύγχρονης εξελικτικής θεωρίας, και στη ζωή του Μαρξ (1818-1883), του πιο επαναστατικού αναλυτή της νεότερης κοινωνικοοικονομικής ιστορίας. Εζησαν περίπου τα ίδια χρόνια και ανέπτυξαν σχεδόν παράλληλα τις επαναστατικές επιστημονικές ιδέες τους.

Για αμφοτέρους η αποφασιστική χρονιά ήταν το 1844: ο Μαρξ αυτή τη χρονιά γράφει τα περίφημα «Οικονομικά-φιλοσοφικά χειρόγραφα», ένα κείμενο-καμπή στη σκέψη και τις μετέπειτα έρευνες του νεαρού Μαρξ. Ο Δαρβίνος πάλι, τον Ιούνιο του 1844, θα καταγράψει σε ένα σύντομο δοκίμιο τα βασικά συμπεράσματά του για τον μηχανισμό της φυσικής επιλογής και την εξέλιξη των ειδών. Ιδέες που θα δημοσιεύσει μετά από πολλά χρόνια (το 1859!) στο πρώτο του βιβλίο «Περί της καταγωγής των ειδών μέσω της φυσικής επιλογής».

Σχεδόν αμέσως μετά τη δημοσίευση του βιβλίου του Δαρβίνου, στις 24 Νοεμβρίου 1859, ο Ενγκελς έγραψε με ενθουσιασμό ένα γράμμα στον Μαρξ όπου αναφέρει: «Αυτός ο Δαρβίνος που διαβάζω αυτόν τον καιρό είναι καταπληκτικός. Αν υπήρχε ακόμη κάποια πλευρά της τελεολογίας που δεν είχε καταρριφθεί, λοιπόν τώρα έγινε. Εξάλλου δεν είχε γίνει ποτέ τέτοιου εύρους προσπάθεια προκειμένου να αποδειχτεί ότι υπάρχει ιστορική εξέλιξη στη φύση. Ποτέ δεν έγινε κάτι τέτοιο με τόση επιτυχία». Ενα χρόνο μετά, όταν ο Μαρξ θα διαβάσει το βιβλίο του Δαρβίνου, θα συμφωνήσει με τις απόψεις του φίλου και υπερθεματίζοντας θα του γράψει: «Παρά την έλλειψη λεπτότητας στην ανάπτυξη του θέματος -ένα τυπικά αγγλικό φαινόμενο- μέσα σε αυτό το βιβλίο βρίσκεται η ιστορικοφυσική θεμελίωση των απόψεών μας»!

Αργότερα ο αρχικός ενθουσιασμός του Μαρξ θα μετατραπεί σταδιακά σε μια πιο κριτική στάση και στις 29 Μαρτίου του 1865 θα γράψει στον Ενγκελς: «Είναι αξιοσημείωτο το πώς ο Δαρβίνος ανακαλύπτει, ανάμεσα στα ζώα και τα φυτά, την αγγλική κοινωνία, τον καταμερισμό εργασίας, τον ανταγωνισμό, το άνοιγμα νέων αγορών, τις εφευρέσεις και τον μαλθουσιανό αγώνα για την επιβίωση». Μια πρόταση που τα επόμενα χρόνια θα αναπαραχθεί κατά κόρον από διάφορους λιγότερο προικισμένους μαρξιστές, για να αποδείξουν ότι ο Μαρξ διαφωνούσε με την εξελικτική προσέγγιση του Δαρβίνου. Κάτι που ασφαλώς δεν ισχύει, ούτε για τον Μαρξ ούτε για τον Ενγκελς. Ο τελευταίος μάλιστα στην κηδεία του Μαρξ για να αναδείξει τη σπουδαιότητα του έργου του χαμένου συντρόφου του το συνέκρινε με αυτό του Δαρβίνου!

Πηγή: Σπύρος Μανουσέλης, Efsyn.gr

Το σχόλιό σας...

Πρόσφατα σχόλια

ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ

Ουάσιγκτον 21, Τρίπολη, Τηλ. 2710238928

Email: dkomninou@ath.forthnet.gr